Japonca sayılar ve saymaya başlama
Sayılar, bir dilde en hızlı işe yarayan kelime grubudur: fiyat sormak, saat söylemek, adres anlamak, telefon numarası almak... Hepsi sayı ister. Japoncada sayı sistemi başlangıçta düzenli görünür, sonra bir sürprizle karşılaşırsın: sayaçlar.
1'den 10'a: temel sayılar
Bu on sayıyı ezberlemen şart; geri kalan her şey bunlardan türer.
| Sayı | Kanji | Okunuş |
|---|---|---|
| 1 | 一 | ichi |
| 2 | 二 | ni |
| 3 | 三 | san |
| 4 | 四 | yon / shi |
| 5 | 五 | go |
| 6 | 六 | roku |
| 7 | 七 | nana / shichi |
| 8 | 八 | hachi |
| 9 | 九 | kyū |
| 10 | 十 | jū |
Neden 4 ve 7'nin iki okunuşu var?
Dikkat ettiysen 4 için yon ve shi, 7 için nana ve shichi yazdım. Sebep: shi okunuşu Japoncada "ölüm" kelimesiyle eş seslidir, shichi ise "1 ve 7" ile karışabilir. Bu yüzden günlük kullanımda genellikle yon ve nana tercih edilir. Yeni başlayan biri için güvenli seçim bu ikisidir.
11'den 99'a: düzenli kurulum
İyi haber: Japoncada 11-19 arası için ayrı kelime yoktur. Basit toplama ve çarpma yeterli:
- 11 = 10 + 1 → 十一 (jūichi)
- 12 = 10 + 2 → 十二 (jūni)
- 20 = 2 × 10 → 二十 (nijū)
- 25 = 2 × 10 + 5 → 二十五 (nijūgo)
- 99 = 9 × 10 + 9 → 九十九 (kyūjūkyū)
Kuralı bir kez kavradığında 100'e kadar her sayıyı üretebilirsin. 100 ise 百 (hyaku), 1000 ise 千 (sen).
Sürpriz: sayaçlar
Şimdiye kadar her şey kolaydı. Zor kısım burada başlıyor: Japoncada bir şeyi sayarken sayının arkasına sayaç denen bir ek gelir ve bu ek nesneye göre değişir.
Türkçede de benzer bir şey var: "iki kişi", "üç tane", "bir bardak". Japoncada bu daha sistemlidir ve neredeyse her nesne grubunun kendi sayacı vardır.
| Sayaç | Okunuş | Ne için |
|---|---|---|
| つ | tsu | Genel eşyalar (1-10 arası) |
| 人 | nin | İnsanlar |
| 枚 | mai | Yassı şeyler: kâğıt, tabak, gömlek |
| 本 | hon | Uzun ince şeyler: şişe, kalem, şiş |
| 冊 | satsu | Kitaplar |
| 台 | dai | Makineler, araçlar |
Peki hangisini ne zaman kullanacaksın? Başlangıç için pratik kural: emin değilsen つ kullan. Genel sayaç olduğu için çoğu durumda anlaşılırsın.
Genel sayaç nasıl çalışır?
つ sayacı 1'den 10'a kadar özel okunuşlara sahiptir ve bu okunuşlar ezberlenmelidir:
| Sayı | Japonca | Okunuş |
|---|---|---|
| 1 adet | ひとつ | hitotsu |
| 2 adet | ふたつ | futatsu |
| 3 adet | みっつ | mittsu |
| 4 adet | よっつ | yottsu |
| 5 adet | いつつ | itsutsu |
Bu beş tanesi günlük hayatta en sık duyacağın sayım biçimidir. Geri kalanı (6-10) aynı desende devam eder ve zamanla oturur.
Yaş söyleme
Yaş için 歳 (sai) sayacı kullanılır:
- わたしは 二十歳です。 — watashi wa hatachi desu, yirmi yaşındayım
- いちばん すきな かずは 七です。 — ichiban suki na kazu wa nana desu, en sevdiğim sayı yedi
Not: 20 yaş özel bir istisnadır; hatachi diye okunur. Japoncada 20 yaş, reşit olma yaşı olduğu için ayrı bir kelimesi vardır.
Sayıları oyunla çalış
Harf birleştirme, öğrendiğin kana ile kelime kurar. Sayı kanjilerini de bu yolla pekiştirebilirsin.
Harf birleştirmeyi açFiyat ve alışveriş
Sayıların en çok işine yarayacağı yer alışveriştir. Bir kalıp yeterli:
これは いくらですか。 — kore wa ikura desu ka, bu ne kadar?
Yen'in birimi 円 (en) ile okunur: 百円 (hyaku en) yüz yen, 千円 (sen en) bin yen. Fiyatları anlamak, sayıları gerçek hayatta kullanmanın en hızlı yoludur.
Nasıl çalışmalı?
- 1-10'u ezberle. Bunlar her şeyin temeli.
- 11-99'u üretmeyi öğren. Ezberlemene gerek yok, kuralı uygula.
- Genel sayacı (つ) öğren. Emin olmadığın yerde işini görür.
- Günlük hayatta kullan. Fiyat oku, saat söyle, yaşını söyle.
Sayıları sadece ezberlemek yerine kullanmak çok daha etkilidir. Kanji kartlarında sayı kanjileri (一, 二, 三, 十, 百, 千) mutlaka geçer; onları da buradan pekiştirebilirsin.
Saat söyleme
Sayıları öğrendikten sonra en çok işine yarayacak uygulama saat söylemektir. Saat için 時 (ji), dakika için 分 (fun) kullanılır.
| Saat | Japonca | Okunuş |
|---|---|---|
| 1:00 | 一時 | ichiji |
| 2:00 | 二時 | niji |
| 3:00 | 三時 | sanji |
| 4:00 | 四時 | yoji |
| 7:00 | 七時 | shichiji |
| 9:00 | 九時 | kuji |
Burada da istisnalar var: 4:00 yoji (yonji değil) ve 9:00 kuji (kyūji değil) diye okunur. Saat kalıbı şöyledir:
いま 七時です。 — ima shichiji desu, şu an saat yedi.
Sayılarla ilgili iki pratik not
- Telefon numaraları. Rakamlar tek tek okunur, sayaç kullanılmaz. Yani 03-1234 numarası "sıfır üç, bir iki üç dört" diye okunur. Sıfır için ゼロ (zero) veya 〇 (maru) denir.
- Büyük sayılarda basamak grupları. Japonca 4'lü gruplar hâlinde sayar (万 = 10.000, 億 = 100.000.000), Türkçe ise 3'lü gruplar kullanır (bin, milyon). Bu fark ileri seviyede karışıklık yaratır; başlangıçta 100 ve 1000 ile idare edebilirsin.
Sık yapılan üç hata
- Sayaçsız saymak. "Üç elma" derken sadece さん demek yetersizdir; みっつ (üç adet) gerekir. Türkçede "üç tane" demek gibi düşün.
- shi ve shichi'yi ısrarla kullanmak. Teknik olarak yanlış değil ama günlük dilde yon ve nana daha yaygın ve daha az yanlış anlaşılır.
- Yüksek sayıları tek tek ezberlemeye çalışmak. Gerek yok. Kuralı öğrendikten sonra 87 gibi bir sayıyı anında üretebilirsin: 八十七 (hachijūnana).
Sonuç
Japonca sayı sistemi iki katmanlıdır: sayının kendisi düzenli ve kolay (10+1, 2×10), sayma biçimi ise nesneye göre değişen sayaçlar ister. İkincisi başlangıçta göz korkutucu görünür ama günlük hayatta birkaç sayaç işini görür.
Türkçe konuşan biri için sayılar en kolay konulardan biridir; çünkü düşünme biçimi aynıdır. Tek yapman gereken kelimeleri yerine koymak.
Sayı kanjilerini pekiştirmek için Başlangıç için 20 temel kanji yazısına bakabilirsin.